dna ve nükleotitler

                                                         DNA (Deoksiribonükleik asit)

        Kalıtsal bilgiyi taşır ve sonraki canlıya aktarımını sağlar.Deoksiriboz şekeri vardır.Yapısında;adenin,guanin,sitozin,timin bazları bulunur.Ökaryot hücrelerde çekirdek,mitakondri,kloroplast bulunurken;prokaryot hürelerde stoplazmada yer alır.Çift nükleotit zincirinden oluşan,sarmal yapıda,merdiven şeklinde görünüme sahiptir.Nükleotitler bu merdivene farklı sayı,sıra veçeşitte dizilerek her canlıya ait farklı şifre ve kodlar oluştururlar.Dizilimdeki ufak değişikler bile farklı genetik özelliklerin ortaya çıkmasını sağlar.



-DNA'nın karşılıklı yer alan nükleotitli zincirindeher zaman guaninin karşısına sitozin,timinin karşısına adenin nükleotiti gelir vebirbirlerine zayıf hidrojen bağları ile bağlanırlar.

-Adenin ile timin arasında2,guanin ile sitozin arasında 3 hidrojen bağı bulunur.

-DNA'nın en önemli özelliği hücre bölünmesi sırasında kendini eşleyebilmesidir.




          DNA'da:

1-Adenin=Timin 
   Guanin=Sitozin 

2-Toplam şeker sayısı=Toplam fosfat sayısı=Toplam nükleotit sayısı




                               DNA'nın Kendini Eşlemesi (Replikasyon)






        DNA mölekülünün iki zincirinin arasındaki hidrojen bağlarını bir fermuara benzetelim.DNA'nın bir ucundan fermuarın açılması ile her iki zincirdeki nükleotitler açıkta kalır.hücre deposundaki nükleotitler adenin karşısına timin,guanin karşısına sitozin gelecek şekilde her iki zincirede de yerleştirilir.Böylelikle birDNA molekülünden birbirinin aynısı 2 DNA molekülü oluşur.

        Replikasyon sayesinde canlılarda kuşaklar boyunca kalıtsal bilgi aktarımı olur.



                                               RNA(Ribonükleik asit)

        DNA tarafından üretilir.Genetik bilgiye uygun protein sentezinde yer alır.Riboz şekeri vardır.Yapısında guanin,sitozin,adenin,urasil bazları bulunur.Tek zincirli olduğu için hidrojen bağı ve nükleotit eşitliği yoktur.Hücrelerdeki görevlerine göre 3'e ayrılırlar.

     a-Mesajcı RNA (mRNA);Hücredeki RNA miktarının %5'ini oluşturur.DNA'daki genetik bilgiyi belli şifreler halinde çekirdekten stoplazmaya taşır.

     b-Taşıyıcı RNA (tRNA);Hücredeki toplam RNA'nın %15'ini oluşturur.Hücre içindeki amino asitleri tanır ve bunları Ribozomlara taşır.

     c-Ribozomal RNA (rRNA);Hücrelerdeki toplam RNA'nın %80'ini oluşturur.Protein sentezinde görev yapar.Ribozomun yapısını oluşturur.



                           DNA                                                            RNA    

1-Hücredeki yaşamsal olayları ve                 Protein sentezinde görevlidir.              
protein sentezini yönetir.

2-Deoksiriboz şekerini taşır.                       Riboz şekerini taşır. 
 
3-Kendini eşleyebilir.                                   DNA tarafından yapılır.

4-Farklı olarak timin bazı taşır.                  Urasil bazını taşır.  

5-Sarmal 2 nükleotit zincirinden oluşur.     1 zincirden oluşur.

6-Çekirdek,mitokondri ve stoplazmada      Hiçbirinde yok.
var.



                                                                     Eşeysiz Üreme Çeşitleri

   1-Bölünerek Üreme;Bir hücreli canlıdan mitoz bölünme sonucu iki hücre oluşurÖrneğin paramesyum,öglena,amip...  

   2-Tomurcuklanma ile Üreme;Biramayası,sünger,denizanasıve hidra gibi bazı canlılarda görülür.Ana hücre üzerinde büyüyen tomurcuk ana hücre ile beraber yada ana hücreden ayrılarak yaşamını devam ettirir.

   3-Rejenerasyon ile Üreme;Canlıların vücutlarından kopan canlılardan yeni canlılar oluşması demektir.Bazı omurgasız canlılarda(toprak solucanı,planarya,denizyıldızı,...)görülür.
       İnsanda yaraların iyileşmesi,kertenkelenin kopan kuyruğunu tamamlamasıda rejenerasyona örnektir.  

   4-Vejetatif Üreme;Bitkinin tohum dışındaki herhangi bir organını köklendirerek yeni bir bitki oluşturulmasıdır.Gül,söğüt çubuklarının köklendirilmesi,patates gövdesindeki gzlerin kesilip ekilmesi ile yeni bitkiler oluşturulur.



                                                              Kalıtım İle İlgili Terimler

 
-Kromozom:DNA molekülü ve proteinden oluşur.Üzerinde kalıtım birimi olan genler vardır.İnsanların vücut hücrelerinde 46 kromozom bulunur.Üreme hücrelerinde ise 23 kromozom bulunur.
 
-Gen:Kromozomlar üzerinde bulunan kalıtım birimleridir.Her organizmada kendine özgü çeşit ve sayıda bulunur.Nesiller boyu aktarılır.

-Alel gen:Anne ve babadan gelen kromozom çiftinin aynıbölgesinde aynı karakter üzerinde etkili olan gen çiftidir.

-Homolog kromozom:Biri anneden biri babadan gelen,şekil ve yapı bakımından birbirine benzeyen aynı karakterlerle ilgili genleri taşıyan kromozom çiftleridir.

-Baskın(dominant) gen:Alel genlerden etkisini her zaman belli eden genlerdir.(A,B,... ile gösterilir)

-Çekinik(resesif) gen:Etkisini ancak dominant genin bulunmadığ zaman belli eden gendir.(a,b,... ile gösterilir)

-Melez(heterezigot):Homolog kromozomların karşılıklı blgelerinde bulunan genlerden birinin baskın birinin çekinik olma durumudur.(Aa,... gibi)

-Arı döl(homozigot):Homolog kromozomların karşılıklı bölgelerinde bulunan her iki geninde aynı olması durumudur.(AA,aa,... gibi)

-Fenotip:Çanlının sahip olduğu genetik yapının dışa yansıyan şeklidir.

-Genotip:Bir canlının dış görünüşünün ortaya çıkmasını sağlayan genlerin toplamına denir.  
Hücre Bölünmesi


                                                          Mitoz Bölünme

       Genel özzellikleri;

       Tek hücreli canlılardan çok hücreli canlılara kadar görülen bir bölünme çeşididir.Bir hücreli canlıların çoğalması,çok hüccreli canlıların büyüme,gelişme ve yaraların onarım faaliyetlerimitoz bölünme ile gerçekleşir.Mitoz bölünme ile ana hücredeki kalıtım maddesi eşit miktarda yeni hücrelere geçer.Oluşan yeni hücreler tıpatıp atasına benzer.
(Kalıtsal çeşitliliğe yol açmaz)Mitoz bölünmede kromozom sayısı değişmez.Bölünme sonucu bir hücreden iki yeni hücre oluşur.


                         EVRELERİ

        Mitoz bölünme birbirini izleyen çekirdek ve sitoplazma bölünmelerinden oluşur. 

        1-Hazırlık Evresi;

           Bu evrede çekirdekte bulunan kalıtsal madde(DNA) kendini eşler.Enerji ve protein gibi metabolik faaliyetler hızlanır.  

      
        2-Çekirdek Bölünmesi;

            Bu bölüm 4 evreden oluşur.Profaz,metafaz,anafaz ve telofazdır.

-Profaz:Bu evrede çekirdek zarı ve çekirdekçik eriyerek kaybolur,DNA kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluştururlar.Hayvan hücrelerinde interfazda eşlenen sentrozomlar kutuplara doğru gider ve iğ ipliklerini oluşturmaya başlarlar.bitki hüzresinde ise stoplazmada oluşturulur.

-Metafaz:Kromozomlar hücrenin merkezindeki ekvatoral bölgeye sıralanırlar.

-Anafaz:Hücrenin ortasında dizilen kromozomlar zıt kutuplara hareket ederler.

-Telofaz: Kutuplara çekilen kalıtım maddelerinin etrafında çekirdek zarı ve çekirdekçik yeniden oluşur.


        3-Stoplazma Bölünmesi:

            Stoplazma bölünmesi hayvan hücrelerinde stoplazma çevrelerinde boğumlanma şeklinde gerçekleşir.Bitki hücrelerinde hücre zarı çepere yapışıktır veçeper hücre zarının boğumlanmasına izin vermez.Hücrenin ortasında ara lamel oluşumu gerçekleşir. 





                                                           Mayoz Bölünme

       Genel özellikleri; 

       2n kromozomlu üreme ana hücresinden n kromozomlu4 yeni hücrenin oluşması olayıdır.Oluşan hücreler kalıtsal olarak birbiriden farklıdır.Üreme hücreleri olan sperm,yumurta,spor ve polenin oluşumunu sağlar.Mayoz bölünmede gerçekleşen parça değişimi sayesinde(krosingover) tür içi çeşitlilik oluşur.Mayoz bölünme geçirmiş hücre,bir daha mayoz bölünme geçiremez.   


                         EVRELERİ

        1-Hazırık Evresi;

           Mitoz bölünme ile aynıdır.

         
        2-Bölünme;

            Mayoz hücre bölünmesi 1 ve 2 olarak adlandırılan ve birbirini takip eden iki aşamadan oluşur.   


                         Mayoz 1

-Profaz1;

   1-Kromatin iplikler kısalıp kalınlaşmaya başlar.  
   2-Homolog kromozomlar yan yana gelerek birbirlerinin üzerlerine kıvrılırlar.
   3-Aralarında parça değişimi olur.
  
-Metafaz1;

   1-Homolog kromozomlar ekvatoral düzlemde karşılıklı dizilirler. 

-Anafaz1;

   1-Homolog kromozomlar zıt kutuplara doğru çekilirler.

-Telofaz1;

   1-Çekirdek zarı belirginleşir.
   2-Kromozom sayısı 2n'den n'e düşen iki hücre oluşmuştur.
  
 
                         Mayoz 2

     Mitoz bölünmenin aynısı tekrarlanır.      




                           Mitoz                                                                  Mayoz   

1-Vücut hücrelerinde görülür.                                 Üreme ana hücrelerinde görülür.

2-Kromozom sayısını değiştirmez.                          Kromozom sayısını yarıya indirir.

3-2 hücre oluşturur.                                               4 hücre oluşturur.

4-Bir tek hücre bölünmesi olur.                              İki ayrı hücre bölünmesi olur.       

5-Yaşam boyu devam eder.                                     Üreme faaliyetleri sürdüğü kadar.

6-Sürekli bölünebilir.                                              Sadece 1 kere bölünür.

7-Canlılarda çeşitlilik sağlamaz.                              Çeşitlilik sağlar.

 

 

 

 

 

                                                           SELAHATTİN  KAYA

 

SELENDİ  YİBO   8-A   123

Yorum Yaz